Skip to content

Ai thật sự điều khiển xung nhịp CPU trên Raspberry Pi 3B: đo bằng soak test

Raspberry Pi 3B clock throttling

Trên Raspberry Pi 3 Model B, cat /sys/devices/system/cpu/cpu0/cpufreq/scaling_cur_freq có thể trả về 1 200 000 kHz trong khi lõi ARM đang chạy ở 600 MHz. Hai con số không mâu thuẫn: con số thứ nhất là mức xung Linux yêu cầu, con số thứ hai là mức firmware VideoCore cho phép. Bài viết trình bày đường điều khiển xung nhịp trên Pi 3B theo mã nguồn kernel 6.18 và tài liệu Raspberry Pi, rồi dùng dữ liệu một soak test gồm 4 chu kỳ tải (cửa sổ đo 16,7 giờ, 21–22/11/2026) để định lượng: firmware ép hạ xung bao lâu, ép xuống mức nào, và hiệu năng mất bao nhiêu khi nguồn cấp bị sụt áp.

Thứ tự trình bày: đường điều khiển (firmware và kernel), các mức xung và điện áp mặc định, các nguyên nhân ép hạ xung và thanh ghi get_throttled, phương pháp đo, kết quả, giới hạn của phép đo, bài học rút ra và kết luận.

Quyền quyết định xung nhịp

Firmware sở hữu PLL của lõi ARM

Trên các SoC BCM283x, xung ARM được tạo từ PLLB. Kernel không ghi trực tiếp vào thanh ghi của PLLB mà gửi yêu cầu qua giao diện mailbox tới firmware chạy trên VideoCore. Lý do được ghi ngay trong phần đầu file drivers/clk/bcm/clk-raspberrypi.c: firmware "sở hữu" PLLB, và nếu kernel tự đổi thanh ghi thì có thể tranh chấp với cơ chế bảo vệ quá nhiệt và sụt áp của firmware (clk-raspberrypi.c, nhánh rpi-6.18.y). Một chú thích khác trong cùng file nói rõ firmware là bên cuối cùng xử lý tình huống quá nhiệt/sụt áp, nên kernel phải đi qua firmware để không "đổi tần số sau lưng" firmware.

Raspberry Pi 3B ARM clock control path: the Linux cpufreq stack sends requests over the mailbox, the VideoCore firmware decides the actual clock, core voltage and throttling

Hình 1. Đường điều khiển xung ARM trên Pi 3B với kernel 6.18. Linux chỉ gửi yêu cầu; firmware quyết định xung thực tế, điện áp core và việc ép hạ xung. Nguồn: mã nguồn kernel và tài liệu dẫn trong bài.

Phía Linux: ba driver nối với nhau

Trên kernel 6.18.50+rpt-rpi-v8 của Raspberry Pi OS, chuỗi driver như sau (đọc từ nhánh rpi-6.18.y tại thời điểm viết, khi Makefile của nhánh ghi 6.18.64; phiên bản 6.18.50 trên máy đo chưa được đối chiếu từng dòng):

  1. clk-raspberrypi đăng ký các clock do firmware quản lý, trong đó có fw-clk-arm gắn với cpu0. Hàm set_rate gửi tag RPI_FIRMWARE_SET_CLOCK_RATE, hàm recalc_rate gửi tag RPI_FIRMWARE_GET_CLOCK_RATE. Sau khi đăng ký clock, driver này tạo platform device raspberrypi-cpufreq (clk-raspberrypi.c).
  2. raspberrypi-cpufreq hỏi clock ARM về mức thấp nhất và cao nhất (giá trị do firmware cấu hình), rồi sinh bảng OPP với bước cố định 100 MHz và đăng ký cpufreq-dt (raspberrypi-cpufreq.c). Với arm_freq_min=600 và arm_freq=1200, bảng OPP gồm 7 mức 600, 700, …, 1200 MHz, khớp scaling_available_frequencies đọc trên máy đo (clock-snapshot-start.txt).
  3. cpufreq-dt cùng governor (ondemand trên máy đo) chọn mức trong bảng OPP và gọi clk_set_rate() (cpufreq-dt.c).

Cặp driver clk-raspberrypi và raspberrypi-cpufreq được Nicolas Saenz Julienne gửi lên mainline năm 2019 (chuỗi patch trên lore.kernel.org); thư giới thiệu chuỗi patch cũng nêu lý do driver phải hỏi firmware về tần số min/max.

scaling_cur_freq không phải là xung đo được

Trong drivers/cpufreq/cpufreq.c của nhánh 6.18, show_scaling_cur_freq() chỉ gọi ->get() của driver khi driver dùng giao diện setpolicy; cpufreq-dt dùng target_index, nên giá trị trả về là policy->cur, tức mức kernel đã đặt gần nhất (cpufreq.c). Nhánh đọc giá trị từ arch_freq_get_on_cpu() chỉ có tác dụng khi bật CONFIG_CPUFREQ_ARCH_CUR_FREQ và kiến trúc trả về giá trị dương; tác giả chưa kiểm tra cấu hình này trên kernel của máy đo.

cpuinfo_cur_freq cũng không giúp được. File này gọi cpufreq_generic_get() → clk_get_rate() → RPI_FIRMWARE_GET_CLOCK_RATE. Theo tài liệu mailbox của firmware, tag 0x00030002 trả về giá trị được yêu cầu gần nhất; muốn có xung thực tế (đã tính clamp, throttle và giới hạn bộ chia) phải dùng tag 0x00030047 "Get clock rate measured" (Mailbox property interface). Driver clock trong kernel 6.18 không dùng tag 0x00030047.

Hệ quả cho phép đo: muốn biết xung thực tế phải hỏi firmware bằng vcgencmd measure_clock arm (tài liệu vcgencmd). Thống kê time_in_state của cpufreq cũng tính theo mức kernel yêu cầu, nên khi firmware ép xung, thống kê này đánh giá cao thời gian ở 1 200 MHz; phần kết quả đối chiếu điều này với số đo.

DVFS và các mức xung trên Pi 3B

Giá trị mặc định cho Pi 3 theo tài liệu config.txt, đối chiếu với cấu hình đọc được trên máy đo:

Tham số Mặc định Pi 3 (tài liệu) Máy đo (vcgencmd get_config)
arm_freq 1 200 MHz 1 200
arm_freq_min 600 MHz 600
core_freq 400 MHz 400
core_freq_min 250 MHz không đọc
over_voltage 0 (≈1,35 V) không đọc
over_voltage_min 0 (1,2 V) không đọc
initial_turbo 0 trong bảng; firmware từ tháng 11/2024 đổi mặc định thành 60 60
temp_limit 85 °C không đọc
temp_soft_limit chỉ áp dụng cho 3A+ và 3B+, mặc định 60 °C không áp dụng

Nguồn: Raspberry Pi Documentation – config.txt, Overclocking options; cột máy đo lấy từ clock-snapshot-start.txt (21/11/2026 15:26:28, firmware build 14/09/2026, version a86983925695a7e63166327d7c002d64040ed31d).

Theo cùng tài liệu, firmware dùng Adaptive Voltage Scaling để chọn điện áp trong khoảng từ over_voltage_min đến over_voltage; mặc định firmware nâng clock lên mức tối đa khi lõi ARM bận và hạ xuống mức tối thiểu khi lõi ARM rảnh. Cũng theo tài liệu này, từ tháng 11/2024 initial_turbo mặc định là 60 và governor cpufreq mặc định chuyển từ powersave sang ondemand (config.txt, initial_turbo).

Dòng over_voltage_avs=0x186a0 (100 000) trong cấu hình máy đo chưa tìm được tài liệu mô tả; tác giả đoán là độ lệch điện áp tính bằng µV do firmware tính, chưa kiểm chứng.

Các nguyên nhân ép hạ xung và thanh ghi get_throttled

Sụt áp

Tài liệu Raspberry Pi khuyến nghị giữ điện áp nguồn trên 4,8 V và ghi rằng khi điện áp xuống dưới 4,63 V (±5%), lõi ARM và GPU bị hạ xung, đồng thời kernel log ghi thông báo sụt áp (config.txt, Monitoring voltage). Dung sai ±5% nghĩa là ngưỡng thực tế của một board cụ thể có thể nằm trong khoảng xấp xỉ 4,40–4,86 V (tác giả tự tính từ ±5%).

Thông báo Undervoltage detected! đến từ driver raspberrypi-hwmon. Driver này gọi RPI_FIRMWARE_GET_THROTTLED mỗi 2 giây, xin firmware xoá các bit sticky sau mỗi lần đọc, và chỉ in log khi bit 16 đổi trạng thái: in Undervoltage detected! khi bit 16 chuyển từ 0 sang 1, in Voltage normalised khi chuyển ngược lại (raspberrypi-hwmon.c). Vì vậy:

  • mỗi dòng Undervoltage detected! là một đợt sụt áp (có thể gồm nhiều lần sụt áp ngắn liên tiếp), không phải một lần sụt áp;
  • độ phân giải thời gian của log là 2 giây;
  • theo mô hình đơn giản suy ra từ mã nguồn, thời lượng tính từ detected đến normalised dài hơn thời lượng sụt áp thật khoảng 2 giây trung bình, do bit sticky của khoảng đọc cuối vẫn còn ở lần đọc tiếp theo (nhận định của tác giả). Dữ liệu đo không hoàn toàn khớp với mô hình này, xem mục đối chiếu hai nguồn ở phần kết quả.

Driver xin xoá bit sticky, trong khi vcgencmd get_throttled trên máy đo vẫn giữ 0x50000 suốt bài test. Cơ chế firmware giữ trạng thái sticky riêng cho từng bên đọc chưa được tác giả kiểm chứng.

Nhiệt

Theo tài liệu, lõi ARM bị hạ xung khi nhiệt SoC trong khoảng 80–85 °C; trên 85 °C cả ARM và GPU bị hạ xung (config.txt, Monitoring core temperature). Soft limit 60 °C (hạ từ 1,4 GHz xuống 1,2 GHz) chỉ có trên Pi 3A+ và 3B+ (tham số temp_soft_limit, cùng nguồn). Pi 3B không có soft limit, phù hợp với việc bit 3 không bật lần nào trong dữ liệu đo.

Bài blog thử nhiệt của Raspberry Pi năm 2019 gọi 80 °C là "hard-throttle maximum limit" của Pi 3B+ (Thermal testing Raspberry Pi 4), trong khi tài liệu config.txt dùng temp_limit mặc định 85 °C. Bài viết dùng cách mô tả của tài liệu config.txt (80 °C bắt đầu hạ xung ARM, 85 °C là giới hạn cứng).

Ý nghĩa các bit

Bit Giá trị Ý nghĩa
0 0x1 Đang sụt áp
1 0x2 Xung ARM đang bị giới hạn (capped)
2 0x4 Đang bị throttle
3 0x8 Soft temperature limit đang hoạt động
16 0x10000 Đã từng sụt áp kể từ khi boot
17 0x20000 Đã từng bị giới hạn xung ARM kể từ khi boot
18 0x40000 Đã từng bị throttle kể từ khi boot
19 0x80000 Đã từng chạm soft temperature limit kể từ khi boot

Nguồn: Raspberry Pi Documentation – vcgencmd, get_throttled.

Giá trị 0x50000 (bit 16 và 18) đã có trước khi test, nên bit sticky không phân biệt được sự kiện trong test. Bài viết chỉ dùng bit 0–3 theo từng mẫu.

Hệ thống đo và phương pháp

Phần cứng và phần mềm

  • Raspberry Pi 3 Model B Rev 1.2 (BCM2837, 4× Cortex-A53), 1 GB RAM, không tản nhiệt; Wi-Fi qua hotspot điện thoại.
  • Raspberry Pi OS (Debian 13 trixie, arm64), kernel 6.18.50+rpt-rpi-v8 (Debian 1:6.18.50-1+rpt1, 2026-09-11), firmware build 14/09/2026 (theo clock-snapshot-start.txt).
  • Nguồn: củ sạc điện thoại 65 W USB-PD cấp vào cổng micro-USB. Cổng micro-USB của Pi 3B không thương lượng USB-PD, nên củ sạc cấp mức 5 V mặc định. Nguyên nhân sụt áp (cáp, đầu chuyển, hay củ sạc tụt áp ở 5 V) chưa kiểm chứng. Để so sánh, Raspberry Pi khuyến nghị nguồn micro-USB đến 2,5 A cho Pi 3B (trang sản phẩm Pi 3B) và hiện giới thiệu bộ nguồn micro-USB chính hãng 12,5 W (trang sản phẩm bộ nguồn).

Tải

stress-ng chạy theo chu kỳ 4 giờ: nhãn "10%" trong 2 giờ, "20%" trong 1 giờ, "30%" trong 30 phút, nghỉ 30 phút. Chu kỳ 1 bắt đầu 21/11/2026 15:26:47; 4 chu kỳ chạy đủ đến 07:26:50 ngày 22/11. Chu kỳ 5 chạy 17 phút rồi dừng lúc 07:44:30 và không được tính. Sau đó máy để không tải 26 phút (đến 08:10:26) làm mốc so sánh. Lệnh cho mỗi mức tải:

stress-ng --cpu 4 --cpu-load N --cpu-method int64 \
          --vm 1 --vm-bytes 150M --timeout <thời lượng> --metrics-brief

--cpu-load chỉ giới hạn 4 worker --cpu; worker --vm chạy gần trọn một nhân. Số liệu usr+sys của stress-ng xác nhận điều này: worker cpu dùng 0,40 / 0,81 / 1,21 nhân và worker vm dùng 1,00 nhân ở cả ba mức tải, tức tải thực tế ≈1,4 / 1,8 / 2,2 nhân (≈35 / 45 / 55% của 4 nhân). Bài viết dùng nhãn "10%", "20%", "30%" trong ngoặc kép làm tên của ba mức tải; con số trong nhãn không phải phần trăm tải thực tế. Mỗi khoảng thời gian chạy một mức tải (hoặc nghỉ) trong một chu kỳ gọi là một giai đoạn, ký hiệu theo số chu kỳ và nhãn, ví dụ C2 "30%" là giai đoạn chạy mức tải "30%" của chu kỳ 2.

Khi chạy với --metrics-brief, stress-ng in dòng "boost is disabled …" nếu file /sys/devices/system/cpu/cpufreq/boost có giá trị 0 (core-config-check.c, stress-ng 0.22.02). cpufreq-dt luôn khai báo .set_boost = cpufreq_boost_set_sw, nên file boost luôn tồn tại (cpufreq-dt.c). Bảng OPP do raspberrypi-cpufreq sinh ra không có mức boost, nên trên Pi 3B thông báo này vô hại và bật boost=1 không làm tăng xung tối đa (nhận định của tác giả từ mã nguồn, chưa thử trên máy).

Thu thập dữ liệu

Nguồn dữ liệu Chu kỳ Nội dung
Service pilog 5 s nhiệt (measure_temp), get_throttled, xung kernel yêu cầu (scaling_cur_freq), xung ARM thực tế (measure_clock arm), xung core (measure_clock core), điện áp core (measure_volts core), load average
Log kernel sự kiện, độ phân giải 2 s Undervoltage detected! / Voltage normalised từ raspberrypi-hwmon
stress-ng --metrics-brief mỗi giai đoạn bogo ops, thời gian thực, usr, sys
Service soak-guard 30 s số đợt sụt áp trong 10 phút và nhiệt; tự dừng giai đoạn tải khi > 60 đợt/10 phút hoặc > 75 °C
Monit 30 s trạng thái script kiểm tra get_throttled

Log Monit chỉ ghi khi trạng thái đổi hoặc khi kiểm tra thất bại, không ghi mọi lần kiểm tra, nên không dùng để tính tỷ lệ thời gian.

Tỷ lệ thời gian bị ép xung được ước lượng bằng tỷ lệ mẫu 5 giây có xung kernel yêu cầu 1 200 MHz nhưng xung đo được 600 MHz, ghi trong các bảng là "% mẫu req 1200 / act 600". Log kernel dùng để đếm số đợt sụt áp ("đợt/giờ"). Quan hệ giữa hai nguồn này được đối chiếu ở đầu phần kết quả.

Chỉ số hiệu năng là bogo-ops trên mỗi giây CPU (bogo ops/s (usr+sys time)) của worker cpu. Chỉ số này chuẩn hoá theo thời gian CPU thực sự dùng, nên không phụ thuộc mức --cpu-load; nếu xung ARM giảm một nửa trong một phần thời gian, số ops trên mỗi giây CPU giảm tương ứng.

Kết quả

Trạng thái máy khi bị ép xung

Trong 11 885 mẫu 5 giây của cửa sổ đo (21/11/2026 15:26:47 đến 22/11/2026 08:10:26), các tổ hợp trạng thái tách thành hai nhóm rõ:

Trạng thái Số mẫu get_throttled Xung ARM thực tế Xung core Điện áp core
Kernel yêu cầu 1 200 MHz, không bị ép 9 329 0x50000 1 200 MHz 400 MHz 1,30 V
Kernel yêu cầu 1 200 MHz, bị ép 1 071 0x50005 600 MHz 250 MHz 1,20 V
Rảnh (governor yêu cầu 600 MHz) 1 369 0x50000 600 MHz 400 MHz 1,30 V
Khác: mức trung gian 700–900 MHz của governor, hoặc giá trị đọc lệch nhau ở thời điểm chuyển trạng thái 116 – – – –

Nguồn: pilog.txt, tính bằng script phân tích analyze.py của tác giả. Giá trị 1 199 MHz / 399 MHz do firmware đo được làm tròn về 1 200 / 400 MHz.

Một số điểm rút ra:

  • Bit 0 (sụt áp) và bit 2 (throttle) luôn bật cùng nhau: không có mẫu nào chỉ có một trong hai bit. Bit 1 (capped) và bit 3 (soft limit) không bật lần nào.
  • Khi bị ép, firmware hạ cả ba đại lượng về đúng mức tối thiểu mặc định của Pi 3: arm_freq_min 600 MHz, core_freq_min 250 MHz, over_voltage_min 1,2 V (đối chiếu bảng DVFS ở trên). Kernel vẫn yêu cầu 1 200 MHz trong toàn bộ 1 071 mẫu này.
  • Khi governor tự hạ xuống 600 MHz lúc rảnh, xung core vẫn 400 MHz và điện áp vẫn 1,30 V (cả 1 398 mẫu có req=600, gồm 1 369 mẫu nhóm "Rảnh" và 29 mẫu thuộc nhóm "Khác"). Quan sát này khác với mô tả của tài liệu config.txt (hạ clock về mức tối thiểu khi ARM rảnh). Nguyên nhân chưa xác định; một giả thuyết chưa kiểm chứng là các driver đồ hoạ (vc4/V3D) giữ clock của khối core ở mức cao, vì trong clk-raspberrypi.c clock V3D được đặt cờ maximize.
  • Điện áp 1,30 V ở 1 200 MHz nằm trong khoảng AVS 1,2–1,35 V theo tài liệu.

Six minutes of 5-second samples: actual ARM clock, core clock and core voltage drop together to 600 MHz, 250 MHz and 1.20 V while the requested clock stays at 1200 MHz; shaded bands are kernel undervoltage episodes

Hình 2. Sáu phút trong giai đoạn C2 "30%" (21/11/2026 22:37–22:43). Xung ARM thực tế, xung core và điện áp core cùng giảm trong các mẫu bị ép; xung kernel yêu cầu giữ 1 200 MHz. Vùng tô là các đợt sụt áp theo log kernel. Nguồn: pilog.txt, uv-events.txt.

Đối chiếu hai nguồn: mẫu 5 giây và log kernel

Các bảng tiếp theo dùng hai đại lượng từ hai nguồn khác nhau: tỷ lệ mẫu bị ép (từ pilog) và số đợt sụt áp (từ log kernel). Mục này đối chiếu hai nguồn trước khi dùng chúng.

File uv-events.txt có 1 468 cặp detected/normalised từ 21/11 14:34:20 đến 22/11 08:09:01. Trong đó 78 đợt xảy ra trước khi khởi động lại bài test lúc 15:26:47, khi chạy các lệnh stress-ng thử, và không được tính; 1 390 đợt còn lại nằm trong cửa sổ đo. Trong cùng cửa sổ, 1 094 mẫu 5 giây (9,2%) có bit 0 (sụt áp) bật.

  • Thời lượng đợt theo log: trung vị 6 s, phân vị 90% là 10 s, dài nhất 31 s, ngắn nhất 4 s; khoảng cách trung vị giữa hai đợt là 21 s.
  • Tất cả 1 094 mẫu có bit 0 bật đều nằm trong một đợt sụt áp của log kernel (dung sai ±2 s).
  • Ngược lại, chỉ 69% trong 1 390 đợt có ít nhất một mẫu 5 giây bắt được; tỷ lệ này là 66% với các đợt ≤ 6 s, 79% với các đợt 6–10 s và 90% với các đợt 10–20 s. Lấy mẫu 5 giây bỏ sót khoảng 1/3 số đợt, chủ yếu là đợt ngắn, nên số đợt/giờ trong các bảng lấy từ log kernel.
  • Trong một số đợt dài trên Hình 2, các mẫu 5 giây lại cho thấy máy chạy 1 200 MHz. Cách giải thích phù hợp với mã nguồn hwmon là một "đợt" trong log có thể gồm nhiều lần sụt áp ngắn cách nhau dưới 2 s, không phải sụt áp liên tục (nhận định của tác giả).
  • Tổng thời lượng các đợt theo log là 2,34 giờ, tức 14,0% cửa sổ đo, cao hơn tỷ lệ 9,2% tính từ mẫu. Nếu trừ 2 s cho mỗi đợt theo mô hình ở phần sụt áp, tổng còn khoảng 1,57 giờ (9,4%), gần với tỷ lệ từ mẫu.

Sự trùng khớp ở gạch đầu dòng cuối chưa đủ để xác nhận mô hình 2 s. Theo mô hình đó, một lần sụt áp rất ngắn sẽ tạo một đợt dài 2 s trong log (bit sticky bật ở một lần đọc, xoá ở lần đọc kế tiếp), nhưng trong 1 390 đợt không có đợt nào ngắn hơn 4 s. Vì vậy độ lệch thật giữa log và thời gian sụt áp chưa xác định được, và bài viết dùng tỷ lệ mẫu 5 giây làm thước đo chính cho thời gian bị ép xung.

Chưa kiểm chứng

Nguyên nhân không có đợt nào ngắn hơn 4 s trong log: firmware có thể giữ bit sticky lâu hơn một khoảng đọc (chú thích trong raspberrypi-hwmon.c có nhắc tới "sticky shift" 100 ms), hoặc cách tính thời lượng trong uv-events.txt có sai lệch. Cần đối chiếu bằng cách đọc get_throttled với chu kỳ ngắn hơn 2 s trong lúc driver hwmon đang chạy.

Theo từng mức tải và từng chu kỳ

Giai đoạn Bắt đầu Thời lượng (h) Tải thực tế (nhân) Đợt sụt áp Đợt/giờ % mẫu req 1200 / act 600 Nhiệt TB / max (°C) Ops/giây CPU
C1 "10%" 21/11 15:26 2,00 1,40 164 82,0 8,9 65,4 / 67,7 271,26
C1 "20%" 21/11 17:26 1,00 1,81 116 116,0 12,5 68,2 / 70,4 266,22
C1 "30%" 21/11 18:26 0,50 2,21 60 120,0 13,6 71,3 / 73,6 265,49
C1 nghỉ 21/11 18:56 0,50 0 1 2,0 0,0 51,2 / 69,3 –
C2 "10%" 21/11 19:26 2,00 1,40 133 66,5 6,8 64,6 / 67,7 274,23
C2 "20%" 21/11 21:26 1,00 1,81 121 121,0 12,8 68,0 / 70,9 266,34
C2 "30%" 21/11 22:26 0,50 2,21 60 120,0 15,0 71,2 / 73,1 260,10
C2 nghỉ 21/11 22:56 0,50 0 1 2,0 0,3 51,2 / 70,9 –
C3 "10%" 21/11 23:26 2,00 1,40 180 90,0 9,4 64,4 / 66,6 269,81
C3 "20%" 22/11 01:26 1,00 1,81 134 134,0 15,8 67,0 / 69,8 260,99
C3 "30%" 22/11 02:26 0,50 2,21 67 133,9 15,8 70,7 / 73,1 263,10
C3 nghỉ 22/11 02:56 0,50 0 2 4,0 0,3 50,7 / 70,9 –
C4 "10%" 22/11 03:26 2,00 1,40 154 77,0 7,3 64,2 / 67,7 273,07
C4 "20%" 22/11 05:26 1,00 1,81 121 121,0 14,4 67,2 / 70,9 265,31
C4 "30%" 22/11 06:26 0,50 2,21 53 106,0 15,2 70,9 / 73,1 266,63
C4 nghỉ 22/11 06:56 0,50 0 0 0,0 0,0 50,7 / 68,2 –
C5 "10%" (dở, không tính) 22/11 07:26 0,29 1,40 17 57,7 8,6 62,2 / 65,5 272,93
Sau test (không tải) 22/11 07:44 0,43 0 6 13,9 1,6 50,6 / 61,8 –

Nguồn: pilog.txt, uv-events.txt, soak-steps-metrics.txt; tính bằng analyze.py. Tải thực tế = (usr + sys) / thời gian thực của hai worker theo --metrics-brief. Nhiệt max của giai đoạn nghỉ là giá trị ở đầu giai đoạn, ngay sau khi dừng tải.

Gộp 4 chu kỳ đủ theo nhãn:

Mức tải Số giai đoạn Giờ Đợt/giờ % mẫu req 1200 / act 600 Nhiệt TB / max (°C) Ops/giây CPU (TB, min–max)
"10%" (≈1,4 nhân) 4 8,0 78,9 8,1 64,7 / 67,7 272,09 (269,81–274,23)
"20%" (≈1,8 nhân) 4 4,0 123,0 13,9 67,6 / 70,9 264,72 (260,99–266,34)
"30%" (≈2,2 nhân) 4 2,0 120,0 14,9 71,0 / 73,6 263,83 (260,10–266,63)
nghỉ 4 2,0 2,0 0,1 50,9 / 70,9 –
sau test (không tải) 1 0,4 13,9 1,6 50,6 / 61,8 –

Nguồn: như bảng trên.

Whole 16.7-hour soak window in three panels: SoC temperature, share of throttled 5-second samples and number of kernel undervoltage messages per 10 minutes, all rising with load steps and near zero during rest

Hình 3. Toàn bộ cửa sổ đo (16,7 giờ). Nền xanh đậm dần theo mức tải; nền trắng là các giai đoạn nghỉ 30 phút và 26 phút không tải sau khi dừng test. Tỷ lệ ép xung và số đợt sụt áp tăng theo tải và gần như bằng 0 khi nghỉ, còn nhiệt luôn dưới 74 °C. Nguồn: pilog.txt, uv-events.txt.

Các điểm chính:

  • Sụt áp xảy ra ngay ở mức tải nhẹ nhất (≈1,4 nhân): trung bình 78,9 đợt/giờ, 8,1% thời gian chạy ở 600 MHz.
  • Tỷ lệ ép xung tăng rõ từ ≈1,4 lên ≈1,8 nhân (8,1% → 13,9%). Từ ≈1,8 lên ≈2,2 nhân, tỷ lệ chỉ tăng 1 điểm phần trăm (lên 14,9%), nhỏ hơn chênh lệch giữa hai chu kỳ của cùng một mức tải (tới 3,3 điểm), và số đợt/giờ không tăng (123,0 so với 120,0). Với 4 chu kỳ, dữ liệu không phân biệt được hai mức tải này.
  • Trong 4 chu kỳ đủ, log kernel ghi 1 363 đợt sụt áp trong 14,0 giờ có tải (97 đợt/giờ) và 4 đợt trong 2,0 giờ nghỉ.
  • Trong các giai đoạn có tải, governor không yêu cầu 600 MHz lần nào (0% mẫu req=600), nên toàn bộ thời gian ở 600 MHz khi có tải là do firmware.
  • Nhiệt cao nhất 73,6 °C, thấp hơn ngưỡng 80 °C khoảng 6 °C; không có dữ liệu về throttle do nhiệt. Guard không can thiệp: giá trị lớn nhất là 38 đợt/10 phút (22/11 01:17, ngưỡng 60) và 73 °C (ngưỡng 75).

Share of samples requested at 1200 MHz but running at 600 MHz per load step: 8.1, 13.9 and 14.9 percent on average over four cycles, with one dot per cycle

Hình 4. Tỷ lệ mẫu có xung yêu cầu 1 200 MHz nhưng xung thực tế 600 MHz: cột là trung bình 4 chu kỳ, chấm là từng chu kỳ. Nguồn: pilog.txt.

Có tải và không tải

Sau khi dừng tải lúc 07:44:30 ngày 22/11, pilog ghi thêm 26 phút (đến 08:10:26) làm mốc. Trong khoảng này log kernel có 6 đợt sụt áp: 5 đợt trong 5 phút đầu (07:44:50–07:49:34) và 1 đợt lúc 08:09:01. Governor vẫn yêu cầu 1 200 MHz trong 53 / 307 mẫu (17%), và 5 trong số đó bị ép về 600 MHz. Đợt lúc 08:09:01 xảy ra gần thời điểm chạy lệnh xuất dữ liệu (khoảng 08:10); mối liên hệ này chưa kiểm chứng.

Tóm lại: khi có tải, sụt áp xảy ra 79–123 đợt/giờ; khi nghỉ giữa các chu kỳ còn 2 đợt/giờ; sau khi dừng test còn 13,9 đợt/giờ, chủ yếu trong vài phút đầu. Nhiều khả năng sụt áp gắn với dòng tiêu thụ khi có tải, không phải trạng thái thường trực của nguồn (nhận định của tác giả, chưa đo dòng trực tiếp). Số liệu không tách được ảnh hưởng của tải với ảnh hưởng của mức xung, vì khi có tải governor luôn yêu cầu 1 200 MHz. Năm đợt trong 5 phút đầu sau khi dừng test chưa được giải thích; trong khoảng này governor vẫn yêu cầu 1 200 MHz ở một phần mẫu, cho thấy máy vẫn còn hoạt động nào đó, nhưng hoạt động cụ thể không được ghi lại.

time_in_state so với xung đo được

Hai bản chụp time_in_state (21/11 15:26:28 và 22/11 08:10:26) cho phép tính thời gian kernel ghi nhận ở từng mức trong 16,73 giờ. So với pilog trong cùng khoảng:

Nguồn % thời gian ở 1 200 MHz % thời gian ở 600 MHz
time_in_state (hiệu hai bản chụp) 87,97 11,17
scaling_cur_freq (mẫu pilog, xung yêu cầu) 87,85 11,77
vcgencmd measure_clock arm (mẫu pilog, xung thực tế) 78,70 20,71

Nguồn: clock-snapshot-start.txt, clock-snapshot-end.txt, pilog.txt. Các mức 700–1 100 MHz chiếm dưới 1% và không đưa vào bảng.

time_in_state khớp với xung kernel yêu cầu trong khoảng 0,6 điểm phần trăm và đánh giá cao thời gian ở 1 200 MHz khoảng 9,3 điểm so với xung thực tế, xấp xỉ tỷ lệ mẫu có bit sụt áp (9,2%, xem mục đối chiếu hai nguồn). Số liệu này xác nhận nhận định ở phần đầu bài: thống kê cpufreq không thấy việc firmware ép xung.

So sánh theo thời điểm trong ngày

Chu kỳ 1 chạy chiều tối (15:26–19:26), chu kỳ 2–4 chạy đêm (19:26–07:26); không có dữ liệu ban ngày. Tỷ lệ ép xung theo chu kỳ:

Mức tải C1 C2 C3 C4
"10%" 8,9 6,8 9,4 7,3
"20%" 12,5 12,8 15,8 14,4
"30%" 13,6 15,0 15,8 15,2

Nguồn: bảng theo giai đoạn ở trên (% mẫu req 1200 / act 600).

Vì chỉ chu kỳ 1 chạy chiều tối, so sánh dưới đây chia theo nửa đầu (chu kỳ 1–2, 15:26–23:26) và nửa sau (chu kỳ 3–4, 23:26–07:26) của cửa sổ đo. Ở mức tải "20%" và "30%", chu kỳ 3–4 cao hơn chu kỳ 1–2 từ 0,2 đến 3,3 điểm, trong khi nhiệt trung bình thấp hơn khoảng 0,5–1 °C. Mức tải "10%" không có xu hướng tương tự. Với 4 chu kỳ, chưa đủ để kết luận có khác biệt theo giờ (nhận định của tác giả). Giả thuyết điện áp lưới thay đổi theo giờ ảnh hưởng tới củ sạc chưa kiểm chứng.

Hiệu năng mất đi

Bogo-ops per CPU second versus share of throttled samples for 12 load steps, with a linear regression line and a dashed half-speed model line, both decreasing

Hình 5. Mỗi điểm là một giai đoạn có tải chạy đủ thời lượng (12 giai đoạn, 4 chu kỳ). Đường liền: hồi quy tuyến tính. Đường đứt: mô hình "phần thời gian ở 600 MHz cho một nửa số ops". Nguồn: soak-steps-metrics.txt, pilog.txt.

Hồi quy tuyến tính trên 12 giai đoạn đủ (f là tỷ lệ mẫu bị ép về 600 MHz):

\[ \text{ops/giây CPU} \approx 282{,}3 - 125{,}3\, f \qquad (R^2 = 0{,}87) \]

Hệ số góc chia cho hệ số chặn bằng 0,44: nếu kéo đường hồi quy tới f = 1 (bị ép toàn thời gian), hiệu năng còn khoảng 56%, gần mức 50% kỳ vọng khi xung giảm từ 1 200 xuống 600 MHz. Vì f trong dữ liệu chỉ nằm trong khoảng 6,8–15,8%, con số 56% là ngoại suy xa và chỉ dùng để kiểm tra rằng mô hình nửa tốc độ hợp lý, không phải số đo. Mô hình nửa tốc độ (đường đứt) cho mức không bị ép khoảng 284,3 ops/giây CPU.

Lấy mức không bị ép trong khoảng 282–284 ops/giây CPU (hai ước tính trên, chưa đo trực tiếp với nguồn tốt), mức hiệu năng mất theo mức tải là:

Mức tải Ops/giây CPU (TB 4 chu kỳ) Mất so với 282,3 Mất so với 284,3
"10%" 272,09 3,6% 4,3%
"20%" 264,72 6,2% 6,9%
"30%" 263,83 6,5% 7,2%

Nguồn: tính từ bảng trên. Các con số này là ước lượng; mức hiệu năng khi không bị ép cần được đo trực tiếp với nguồn không sụt áp.

Giữa mức tải "20%" và "30%", trung bình 4 chu kỳ chỉ chênh 0,3% (264,72 so với 263,83), phù hợp với tỷ lệ ép xung của hai mức tải chỉ chênh 1 điểm. Chu kỳ 2 là trường hợp lệch nhất: mức "30%" thấp hơn mức "20%" 2,3% (260,10 so với 266,34), nên không thể rút ra kết luận về hai mức tải này từ một chu kỳ riêng lẻ.

Worker vm (ràng buộc bởi băng thông bộ nhớ) cho 10 879–11 417 ops/giây CPU, không có xu hướng rõ theo tỷ lệ ép xung; chỉ số này không dùng để đánh giá ảnh hưởng của xung ARM.

Giới hạn của phép đo

  • Chỉ quan sát được ép xung do sụt áp; nhiệt cao nhất 73,6 °C nên chưa có dữ liệu throttle do nhiệt.
  • Không đo trực tiếp điện áp đầu vào 5 V hay dòng tiêu thụ; toàn bộ kết luận về sụt áp dựa trên cờ của firmware. Tài liệu chỉ nêu cách đọc điện áp nguồn trên Pi 5 (vcgencmd pmic_read_adc EXT5V_V) (config.txt, Monitoring voltage); tác giả chưa tìm thấy cách tương đương cho Pi 3B.
  • Mẫu 5 giây bỏ sót khoảng 1/3 số đợt sụt áp; log kernel có độ phân giải 2 s và độ lệch giữa thời lượng đợt trong log với thời gian sụt áp thật chưa xác định.
  • Các giá trị trong một mẫu pilog được đọc tuần tự, nên một phần trong 116 mẫu nhóm "Khác" có giá trị lệch nhau ở thời điểm chuyển trạng thái.
  • Mức hiệu năng không bị ép (282–284 ops/giây CPU) là ngoại suy từ 12 giai đoạn.
  • Worker --vm chạy gần trọn một nhân ở mọi mức tải, nên tải thấp nhất là ≈1,4 nhân; chưa có điểm đo ở tải dưới 1 nhân.
  • Dữ liệu chỉ gồm chiều tối và đêm; chưa so sánh được với ban ngày nóng hơn.
  • Nguyên nhân xung core và điện áp không giảm khi governor hạ xung lúc rảnh chưa xác định.

Bài học rút ra

  1. Công suất danh định lớn của củ sạc không bảo đảm đủ áp ở 5 V. Trên máy đo, củ sạc 65 W USB-PD cấp qua micro-USB vẫn sụt áp ở tải ≈1,4 nhân, và tần suất sụt áp tăng khi tải tăng lên ≈1,8 nhân. Nguyên nhân cụ thể (cáp, đầu chuyển, hay củ sạc) chưa kiểm chứng.
  2. Không dùng scaling_cur_freq, cpuinfo_cur_freq hay time_in_state để kết luận máy có bị ép xung hay không; trên máy đo, time_in_state báo 88,0% thời gian ở 1 200 MHz trong khi xung thực tế chỉ ở 1 200 MHz 78,7% thời gian. Cần đọc vcgencmd measure_clock arm và bit 0–3 của vcgencmd get_throttled.
  3. Đếm dòng Undervoltage detected! cho biết số đợt, không cho biết thời gian bị ép xung; muốn có tỷ lệ thời gian cần lấy mẫu bit 0–3 của get_throttled. Thời lượng đợt trong log không dùng trực tiếp được, vì độ lệch so với thời gian sụt áp thật chưa xác định.
  4. Với cấu hình đo, sụt áp làm mất ước tính 4–7% hiệu năng trên mỗi giây CPU tuỳ tải, chưa kể nguy cơ mất ổn định. 14,0 giờ chạy tải trong 4 chu kỳ (16,3 giờ tính cả các giai đoạn nghỉ và 17 phút của chu kỳ 5, 21/11 15:26:47 đến 22/11 07:44:30) không ghi nhận treo hay reboot: pilog ghi liên tục, khoảng trống lớn nhất giữa hai mẫu là 16 s, và guard không dừng giai đoạn tải nào.

Bước tiếp theo đã lên kế hoạch: đổi cáp và nguồn (ví dụ bộ nguồn micro-USB chính hãng cho Pi 3) rồi chạy lại cùng bài test, bỏ hoặc tách riêng worker --vm, để có số liệu trước/sau và đo trực tiếp mức hiệu năng khi không bị ép xung.

Kết luận

Trên Raspberry Pi 3B, Linux cpufreq chỉ chọn mức xung yêu cầu; firmware VideoCore quyết định xung thực tế, xung core và điện áp, và có thể hạ cả ba mà kernel không biết. Trong soak test 4 chu kỳ với nguồn bị sụt áp, firmware ép máy về 600 MHz / 250 MHz / 1,20 V trong 8,1–14,9% thời gian tuỳ tải, làm hiệu năng trên mỗi giây CPU giảm ước tính 4–7%, trong khi scaling_cur_freq và time_in_state vẫn ghi nhận 1 200 MHz. Vì vậy, khi đo hiệu năng trên Pi 3B cần đọc xung thực tế bằng vcgencmd measure_clock arm và lấy mẫu bit 0–3 của vcgencmd get_throttled theo thời gian, như đã nêu ở mục bài học rút ra.

Liên quan

Tài liệu tham khảo

Raspberry Pi

Mã nguồn kernel (nhánh rpi-6.18.y)

Công cụ

Dữ liệu đo

  • Log soak test 21–22/11/2026 của tác giả (bản xuất cuối lúc 08:10 ngày 22/11, chưa công bố kèm bài): pilog.txt, uv-events.txt, soak-steps-metrics.txt, soak-guard.txt, monit-pi_power.txt, clock-snapshot-start.txt, clock-snapshot-end.txt; script phân tích parse_logs.py, analyze.py, charts.py.