Arm¶

Tóm tắt nhanh (cập nhật 29/10/2026)

Arm vừa là một kiến trúc tập lệnh (ISA) vừa là tên công ty (Arm Holdings) sống bằng cấp phép IP: Arm thiết kế ISA và core, hãng khác trả phí để dùng hoặc tự thiết kế chip.
Khởi đầu từ dự án của Acorn Computers (ARM1, 1985), tách thành công ty năm 1990, đổi chủ nhiều lần (SoftBank 2016, thương vụ Nvidia thất bại 2022, IPO lại 9/2023).
Hơn 350 tỷ chip Arm đã xuất xưởng tích lũy đến 31/3/2026; CPU Arm có mặt trong hơn 99% smartphone bán ra trong năm tài chính 2026.
Đại trà ở điện thoại và MCU. Đang tăng nhanh ở server, ô tô, PC. Tháng 3/2026 Arm lần đầu tự bán chip (AGI CPU), một thay đổi lớn của mô hình kinh doanh.

Phần 1 – Lịch sử¶

1.1 Arm là gì và mô hình kinh doanh¶

Cần phân biệt ba lớp, giống như với RISC-V (xem RISC-V):

Lớp	Là gì	Ví dụ
ISA	Tập lệnh và mô hình lập trình do Arm định nghĩa	Armv8-A, Armv9-A
Core IP	Thiết kế CPU cụ thể do Arm làm, bán cho hãng khác	Cortex-A, Cortex-R, Cortex-M, Neoverse
Chip	SoC hoàn chỉnh của một hãng khác	Apple M-series, Qualcomm Snapdragon, AWS Graviton

Arm kiếm tiền bằng license (phí ban đầu) và royalty (phí trên mỗi chip bán ra). Hãng muốn dùng Arm có ba mức:

Core license: mua core thiết kế sẵn của Arm (Cortex, Neoverse).
Architecture license: chỉ lấy ISA và tự thiết kế core riêng (Apple, Qualcomm, Nvidia). Đắt nhưng cho phép khác biệt hóa.
Compute Subsystem (CSS): Arm bán cả cụm CPU đã tích hợp và kiểm tra sẵn, giúp hãng làm chip nhanh hơn.

1.2 Dòng thời gian¶

Giai đoạn	Mốc chính
1983-1985, Acorn	Acorn Computers thiết kế CPU RISC riêng; Sophie Wilson lo tập lệnh, Steve Furber dẫn dắt thiết kế chip. Silicon ARM1 đầu tiên ngày 26/4/1985, dùng khoảng 24.800 transistor.[3] Tên ban đầu là Acorn RISC Machine.
1990, thành lập công ty	Ngày 27/11/1990, Advanced RISC Machines ra đời như liên doanh của Acorn, Apple và VLSI Technology.[3] Công ty chọn mô hình không tự sản xuất chip, chuyên cấp phép thiết kế.
1993-1994, nhúng và Thumb	Dòng ARM7 và biến thể ARM7TDMI thêm tập lệnh Thumb (lệnh 16-bit giải nén thành 32-bit), cải thiện mật độ mã.[3] Điện thoại và thiết bị nhúng là thị trường chính.
Cuối thập niên 1990	Niêm yết trên London Stock Exchange và Nasdaq (từ 1998 đến 2016).[5]
~2005, ARMv7 và Cortex	Chia core thành ba profile: A (ứng dụng), R (thời gian thực), M (vi điều khiển). iPhone (2007) và Android đưa Arm lên điện thoại thông minh.
2011-2013, 64-bit	ARMv8-A công bố 10/2011, thêm trạng thái AArch64 và tập lệnh A64 trong khi vẫn chạy được mã 32-bit.[7] Apple là hãng đầu tiên đưa core ARMv8-A (Cyclone, chip A7 trong iPhone 5s) ra thị trường.
2016, đổi chủ	SoftBank mua Arm với khoảng 32 tỷ USD.[5]
2018-2020, ra khỏi di động	AWS Graviton đầu tiên (11/2018, nền tảng Neoverse) cho server.[8] Tháng 6/2020 siêu máy tính Fugaku (Fujitsu A64FX) đứng đầu TOP500, lần đầu một hệ dùng Arm làm được điều này.[8] Apple chuyển Mac sang chip Arm (M1, cuối 2020).
2021, Armv9	Armv9-A công bố 3/2021, thế hệ mới đầu tiên sau gần mười năm, tập trung AI, bảo mật và tính toán chuyên dụng.[7]
2022-2023, tách khỏi Nvidia và IPO	Tháng 2/2022 Nvidia và SoftBank hủy thương vụ khoảng 40 tỷ USD vì rào cản pháp lý.[4] Arm niêm yết lại trên Nasdaq ngày 14/9/2023, huy động 4,87 tỷ USD, định giá khoảng 54,5 tỷ USD.[6]
2026, tự bán chip	Tháng 3/2026 Arm công bố AGI CPU, xem mục 2.7.

1.3 Vì sao Arm thắng ở di động¶

Hiệu năng trên mỗi watt: thiết kế RISC, lệnh đơn giản, phù hợp thiết bị chạy pin.
Mô hình cấp phép: nhiều hãng cùng làm chip Arm, cạnh tranh nhau, trong khi cùng một ISA nên phần mềm dùng chung. Không hãng nào phải tự xây toàn bộ CPU từ đầu.
Hệ sinh thái phần mềm: Android, iOS và toolchain đã gắn chặt với Arm, tạo hiệu ứng khóa (lock-in) có lợi cho Arm.

1.4 Các thế hệ ISA và dòng core¶

Thế hệ	Đặc điểm chính
Arm cổ điển (ARMv1 đến v6)	32-bit; thêm Thumb để giảm kích thước mã
ARMv7	Ba profile A/R/M; Thumb-2 trộn lệnh 16 và 32-bit
ARMv8	AArch64 (64-bit, lệnh cố định 32-bit) cùng AArch32
Armv9	SVE2, SME cho tính toán vector và ma trận; mở rộng bảo mật

Lưu ý: AArch64 không tương thích nhị phân với AArch32; nhiều CPU hiện đại đã bỏ hẳn AArch32. Về so sánh Arm, RISC-V và x86 (độ dài lệnh, giấy phép, hệ sinh thái), xem mục 1.4 của trang RISC-V.

Phần 2 – Hiện trạng đến 2026¶

Quy mô tổng thể¶

Hơn 350 tỷ chip Arm xuất xưởng tích lũy đến 31/3/2026.[1]
Năm tài chính 2026 (kết thúc 31/3/2026): doanh thu 4,92 tỷ USD (+23%), trong đó royalty 2,61 tỷ USD (+21%) và license 2,31 tỷ USD (+25%). Royalty tăng nhờ cơ cấu sản phẩm có mức royalty trên mỗi chip cao hơn (như Armv9).[1]
CPU của Arm có mặt trong hơn 99% smartphone bán ra trong năm tài chính 2026.[2]

2.1 Điện thoại và MCU/IoT: đại trà¶

Điện thoại gần như tuyệt đối dùng Arm (Apple tự thiết kế core, Qualcomm, MediaTek và Samsung dùng core Arm hoặc tùy biến).
Cortex-M là dòng chiếm nhiều chip nhất. Số liệu mới nhất tôi tìm được là từ một bài của CEO Arm năm 2021: Cortex-M chiếm khoảng ba phần tư số chip Arm xuất xưởng hằng năm. Con số này đã cũ nên chỉ dùng để tham khảo thứ bậc.

2.2 Ô tô: đang tăng¶

Arm báo cáo tăng trưởng hai chữ số ở ô tô trong quý 3 năm tài chính 2026, và royalty quý đó đạt 737 triệu USD (+27%).[11]
Ví dụ: bộ máy tính tự lái thế hệ 3 của Rivian dùng chip Arm tùy biến theo Armv9; Nvidia DRIVE AGX Thor dựa trên Arm; Arm cũng bán nền tảng Zena CSS cho ô tô.
Chưa có số liệu thị phần ô tô đáng tin cậy từ nguồn đã tra.

2.3 PC và laptop: tăng nhưng phụ thuộc cách đo¶

Phân đoạn	Số liệu	Ghi chú
Windows on Arm	Khoảng 4-6%	TrendForce, 5/2026; chưa thấy tăng đáng kể.[10]
PC client, gồm Mac	Khoảng 15,3% (quý 2/2026)	Số theo Mercury Research, trích lại từ bài tổng hợp kiến trúc CPU 2026; đã gồm Apple Silicon

Động lực chính là Mac (Apple M-series). Phía Windows có Snapdragon X2 ra mắt tại CES 2026.

2.4 Server và data center: đang tăng nhanh¶

Hyperscaler tự làm chip Arm: AWS Graviton, Google Axion, Microsoft Cobalt. Nvidia dùng Grace và Vera (core Armv9) trong các rack AI.
Theo doanh thu, IDC cho biết server Arm chiếm hơn 45% doanh thu server quý 1/2026, trong khi x86 còn khoảng 52%. Tổng doanh thu server đạt kỷ lục 122,6 tỷ USD (+30,4%), và hệ thống tăng tốc GPU/ASIC/FPGA chiếm hơn 70%.[9]
Theo số lượng chip, thị phần thấp hơn nhiều: khoảng 13% (Mercury Research, trích lại từ bài tổng hợp ở trên).
Chênh lệch hai số liệu vì phần lớn doanh thu Arm đến từ rack của Nvidia, trong đó CPU Arm chỉ là một phần nhỏ của hệ thống đắt tiền xoay quanh GPU. Không nên hiểu "Arm hơn 45% server" là Arm bán được nhiều CPU hơn x86.
Royalty data center của Arm tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ trong quý 4 năm tài chính 2026.[15]

2.5 AI và tính toán hiệu năng cao¶

Armv9.7-A (cập nhật 2025) thêm lệnh SVE/SME cho kiểu dữ liệu 6-bit, gồm MXFP6, phục vụ suy luận AI; kèm MPAMv2 cho việc chia sẻ tài nguyên khi ảo hóa.[14]
Nền tảng Lumex (9/2025) cho di động có core C1 hỗ trợ SME2 và GPU Mali G1.[14]
HPC: Fugaku (A64FX) dẫn đầu TOP500 tháng 6/2020, mở đường cho Arm trong siêu máy tính.

2.6 Viễn thông và RAN¶

Arm xuất hiện chủ yếu qua accelerator và nhân đi kèm của Marvell và Qualcomm, còn CPU xử lý chính vẫn là x86. Xem bài tổng hợp kiến trúc CPU 2026 và Marvell sau Investor Day 2026.

2.7 Arm tự bán chip: AGI CPU¶

Ngày 24/3/2026, Arm công bố AGI CPU, chip đầu tiên Arm tự sản xuất sau 35 năm: 136 core Neoverse V3, quy trình TSMC 3nm, công suất 300W. Meta là khách hàng chính cùng nhiều đối tác khác.[12]

Đây là thay đổi lớn về mô hình kinh doanh: từ bán IP sang bán cả silicon, nghĩa là Arm cạnh tranh trực tiếp với một số khách hàng đang cấp phép.
Các tuyên bố của Arm về hiệu năng trên mỗi rack so với x86 và mục tiêu doanh thu về lâu dài chưa được kiểm chứng độc lập; nên đọc như số liệu của hãng.[12]

2.8 Tranh chấp pháp lý với Qualcomm¶

Hai vụ kiện khác nhau, dễ nhầm lẫn:

Vụ Arm kiện Qualcomm và Nuvia (từ 2022). Tháng 12/2024 bồi thẩm đoàn xác định Qualcomm không vi phạm giấy phép của Nuvia nhưng không đạt kết luận về việc Nuvia có vi phạm hay không. Ngày 30/9/2025 tòa phán quyết có lợi cho Qualcomm; Arm kháng cáo lên Tòa phúc thẩm vòng 3 (Third Circuit) và kháng cáo này còn đang chờ.[13]
Vụ Qualcomm kiện Arm (vụ riêng, vai trò đảo ngược). Ngày 13/10/2026 bồi thẩm đoàn ở Delaware xác định Arm vi phạm hợp đồng cấp phép kiến trúc với Qualcomm và can thiệp vào quan hệ của Qualcomm với Meta, nhưng chỉ phán 1 USD cho mỗi tội danh, và đứng về phía Arm ở bốn yêu cầu còn lại. Thẩm phán còn phải quyết định về các biện pháp khắc phục.[13]

Hệ quả: mô hình cấp phép của Arm vẫn nguyên vẹn, nhưng tranh chấp cho thấy rủi ro khi phụ thuộc vào một chủ sở hữu ISA duy nhất, một lý do khiến một số hãng nhìn sang RISC-V.

2.9 Cạnh tranh với RISC-V và x86¶

x86 vẫn giữ PC Windows và server theo số lượng chip, nhưng mất dần thị phần ở hyperscaler.
RISC-V cạnh tranh ở MCU, lõi điều khiển và AI accelerator, nơi phí license của Arm là một yếu tố so sánh. Xem RISC-V.
Mô hình thường gặp hiện nay là cộng sinh: Arm làm CPU ứng dụng, RISC-V làm lõi phụ trong cùng chip.

Nhận định tổng hợp¶

Arm thắng nhờ mô hình cấp phép, không chỉ nhờ ISA: hiệu năng trên watt, nhiều hãng cùng làm chip, hệ sinh thái phần mềm lớn.
Điện thoại và MCU đã bão hòa; tăng trưởng đến từ server, AI và ô tô, và từ mức royalty trên chip cao hơn (Armv9).
Phải đọc kỹ cách đo: server Arm hơn 45% theo doanh thu nhưng khoảng 13% theo số lượng chip; PC Arm khoảng 4-6% (Windows) hay khoảng 15% (gồm Mac).
2026 là năm Arm đổi mô hình: AGI CPU cho thấy Arm muốn bán silicon, trong lúc tranh chấp với Qualcomm chưa dứt hẳn.
Rủi ro dài hạn: phụ thuộc một chủ sở hữu ISA, và áp lực từ RISC-V.

Về độ tin cậy của số liệu

Số liệu tài chính lấy từ hồ sơ nộp SEC của Arm (Form 20-F và 6-K). Số liệu thị phần (IDC, Mercury Research, TrendForce) và thông tin về AGI CPU lấy từ bài báo tổng hợp, chưa đối chiếu với báo cáo gốc trả phí. Các mốc lịch sử đầu (1985, 1990) và về vụ kiện Qualcomm lấy từ kết quả tìm kiếm, chưa đọc trực tiếp tài liệu gốc của Arm hoặc tòa án. Mốc ARMv7/Cortex (~2005) và việc Apple chuyển Mac sang Arm lấy từ kiến thức nền.

Nguồn tham khảo¶

Tra cứu ngày 29/10/2026.